Allah Rəsulu (səllallahu aleyhi və səlləm) buyurmuşdur: «Kim Quran oxuyar, öyrənər və ona əməl edırsə, Qiyamət günü onun valideynlərinə günəş kimi parıldayan nurlu tac taxılar. Həmçinin onlara dünyada misli olmayan ipəkdən paltar geyindirilər. Onlar təəccüblə soruşarlar: «Bunlar bizə nə üçün verilmişdir?» Cavab verilər: «Sizin övladlarınız Quran öyrəndikləri üçün». Hakim.
Uşaqlara Quran əzbərlətməkdə valideynlər üçün praktik məsləhətlərUşaqlara Quran əzbərlətməkdə valideynlər üçün praktik məsləhətlər
Uca Allahın insana verdiyi dünya nemətləri içərisində bəlkə də ən şirini övladdır. Valideyn olmaq səbəbi ilə insan əvəz gözləmədən sevməyi və fədakarlığı öyrənir, səhlənkarlıq və yelbeyinliyin daşını bir tərəfə atır, özünə və ətrafındakılara daha məsuliyyətlə yanaşmağa başlayır.
«Bircə balalarımı böyüdüb bir yana çıxara bilsəydim», «həyatda öz ayaqları üstündə durmağı bacarsınlar, başqa heç nə istəmirəm» və s. və i. şəklindəki fikirlərlə övladlarının taleyi barədə daim səksəkə içində olan, uzun-uzun arzulara bağlanan, rifahları üçün müxtəlif arayışlara çıxan valideynlər onlara bütün ömürləri boyunca həyat düsturu, qaranlıq dəlmədeşikli yollarda nurlu çıraq ola biləcək bir Kitabın – Allah Kəlamı Qurani Kərimin mövcudluğunu niyəsə ya inkar edir, ya unudur, ya da lazımi əhəmiyyəti vermirlər. Nəticədə isə əksər hallarda ciyərparalarının həyatından nigaran, peşman halda dünyadan köçüb gedirlər.

Müsəlman valideynlər isə övlad yetişdirmək məsuliyyətinin təkcə körpənin yemək, geymək, təhsil, ailə, fiziki sağlamlıq kimi ehtiyaclarının ödənməsi ilə məhdudlaşmadığını dərk edərək, onların mənəvi, əqidəvi cəhətdən tərbiyə olunmasını ön plana salırlar. Ona görə də körpənin kiçik yaşlardan qəlbinin Allah Kəlamına bağlanması, sözlərin ən gözəlinin balaca ürəyinə nəqş olunması üçün əlindən gələni etmək aktual məsələlərdəndir. Bu yöndə göstərilən səy həm övladın Cəhənnəm alovundan qorunması üçün, həm də valideynin özü üçün Axirət həyatında Uca Allahın rəhməti üçün səbəbdir. Belə ki:
«Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun!» (Quran, Təhrim, 6)
Eləcə də İbn Abbasdan (Allah ondan da, atasından da razı olsun) rəvayət edilən hədisdə Rəsulullah (səllallahu aleyhi və səlləm) buyurmuşdur:»İçərisində (əzbərində) Allahın kitabından heç nə olmayan kimsə xaraba qalmış ev kimidir» Tirmizi.
Elə isə hər bir müsəlman öz qeydinə qaldığı kim, övladını da mənən xaraba qalmaqdan qorumaq üçün, ona Quran öyrətmək üçün səy göstərməlidir.
Səmimi niyyət, ixlaslı olmaq.
Hər iş niyyətdən başlayır, niyyətlə əməllər bahalı yaxud ucuz palatara bürünmüş olur. Övladına Quran öyrətmək istəyən valideyn ilk əvvəl ixlaslı olmalı, hansısa dünyəvi mənfəət xatirinə yox, sırf Uca Allahın razılığını qazanmaq üçün bu işə girişməlidir. İlk baxışdan niyyəti Allah razılığına kökləmək asan görünsə də tədricən körpə Quran əzbərləməkdə uğur qazandıqca, şeytan valideyn qəlbinə gizli şirkin – riyakarlığın toxumlarını səpməyə, göstəriş və şöhrətpərəstlik üçün zəmin hazırlamağa çalışacaqdır. Qarşısı alınmadığı təqdirdə saf olmayan niyyət valideynin göstərdiyi səyin Qiyamət Günü puç olmasına, eləcə də uşaqda bu elmin bərəkətinin silinməsinə səbəb ola bilər. Ona görə də müsəlman valdeyn bu xeyir əməldə daim öz nəfsini hesaba çəkməli, niyyətini təmizləyib, təzələməyə çalışmalı yalnız Allahın razılığını qazanmaq üçün səy göstəməlidir.
Ömər bin Xəttab (Allah ondan razı olsun) Allah Rəsulunun (səllallahu aleyhi və səlləm) belə buyurduğunu bildirir:»Edilən işlər niyyətlərə görə dəyər qazanır. Hər kəs etdiyi işin qarşılığını niyyətinə görə alar». Buxari.

Allahdan yardım istəmək, dua etmək.
Qurani Kərimin Ərəb dilində nazil olması heç kimə sirr deyil. Qeyri-ərəb müsəlmanlar, xüsusən də uşaqlar üçün aradakı dil baryeri Allah Kəlamının əzbərlənməsində çətinlik törətsə də, savab baxımından onların və buna təşviq edən valideynlərin səyi daha yüksək qiymətləndirilir. Lakin bəzən ata-anaları bu maneənin qorxudub çəkindirdiyinin şahidi olmaq mümkündür. Buna baxmayaraq, bilmək gərəkdir ki, Allahın köməyi olmasa nəinki qeyri-mümkün görünən, hətta ən primitiv işlər də insana çətindir, çünki baş verən hər şey Xaliqin iradəsindən asılıdır. Ona görə də müsəlman daim işlərində Uca Rəbbindən kömək dilədiyi kimi, bu xeyir əməldə onu və övladını müvəffəq etməsi üçün də Allaha üz tutmalı, Ondan kömək istəməli, övladına və özünə Quran elmində bərəkət və asanlıq diləməlidir.
«...yalnız Səndən kömək diləyirik.» (Quran, Fatihə, 5)

Təqva.
Gizlində və aşkarda Allaha asi olmaqdan qorxmaq, Axirətdə əzaba düçar olan əməllərdən çəkinmək təqvadır. Təqvalı insanı daim haramlardan qorunaraq tövbə etdiyinin, fərzlərə məsuliyyətlə yanaşdığını, nafilə əməllərdə səy göstərdiynin şahidi olmaq mümkündür. Təqva səbəbi ilə də əməllər bərəkətlənir, müvəffəqiyyətlə nəticələnir. Uca Allah buyurur:
«Əgər o ölkələrin əhalisi iman gətirib (Allahdan) qorxsaydı, əlbəttə, Biz onların üstünə göydən və yerdən bərəkət (qapılarını) açardıq. « (Quran, Əraf, 96)
Övladı ilə Quran məşğələləri keçirən müxtəlif valideynlərin səyləri bəlkə eyni olsa da, məhz təqvada irəlidə olanların müvəffəqiyyətinin istər kəmiyyət, istərsə də keyfiyyət baxımından qat-qat üstün olduğunu görmək mümkündür. Təsadüfi deyil ki, sələflər tez-tez ailə üzvləri və tabeçiliklərində olanların asilik etməsinin günahını ilk növbədə öz imanları ilə bağlayardılar.
Ona görə də müsəlman övladı ilə münasibətlərində və ümumiyyətlə işlərində uğura nail olmaq istəyirsə, ilk növbədə öz nəfs və əməllərinə baxmalı, prioritet olaraq, ilk növbədə öz üzərində Axirəti üçün çalışmalıdır. Bunun nəticəsində isə Uca Rəbbi onun digər işlərini yoluna qoyacaqdır:
«Kimin niyyəti Axirəti qazanmaq olarsa, Allah onun dünya işlərini yoluna qoyar».

İbn Macə, Şeyx Albani (Allah ona rəhmət etsin) hədisin səhih olduğunu bildirmişdir.
Mümkün qədər erkən yaşlardan başlamaq.
Uşaq hafizəsi olduqca güclü olur. Mütəxəssislər həyatının birinci ili körpələrin qavrayışının hər sonrakı illə müqayisədə təəccüb doğuracaq qədər daha sürətli olduğunu bildirirlər. Bu, onun söz ehtiyatı toplamaq bacarığına da aiddir. Danışmağı bacarmasa da balaca ətrafındakı insanların söz-söhbətini beyninə həkk edir, yaddaşına yazmağa başlayır. Araşdırmalar göstərir ki, əgər altı aylıq körpə 700-ə yaxın sözün mənasını bilirsə, bir yaşında bu ehtiyat 4-5 dəfəyədək artmış olur.
Bu bacarığı səmərəli istiqamətə yönətmək üçün nə qədər tez işə girişilərsə, qazanılan uğur Allahın izni ilə bir o qədər asan və çox olar.
İbn Abbasın (Allah ondan və atasından razı olsun) Peyğəmbərdən (səllallahu aleyhi və səlləm) rəvayət etdiyi hədisdə belə deyilir:»Qoy uşaqlarınızın ilk sözü «Lə ilaha illAllah» olsun. Ölərkən də onlara bunu təlqin edin».
Beyhəqi, Hakim, İbn Hibban.
Sözlərin ən gözəli olan «Lə ilahə illAllah»ın dil açmamış körpənin yaddaşına təlqin olunması həm Allah Rəsulunun (səllallahu aleyhi və səlləm) əmrinə tabe olmaq baxımından, həmçinin də Quran məşğələlərinə başlamaq üçün ilkin tramplin kimi də qiymətləndirilə bilər.
Nəticədə tədricən dili açılarkən ona əvvəldən qulağının öyrəşdiyi sözləri demək daha asan və doğma gələcək, həmçinin artıq uşağın hansı istiqamətdə tərbiyə edilməsi üçün bünövrə qoyulmuş olacaqdır.
Nəzərə almaq lazımdır ki, bir sıra valideynlər məşğələlər zamanı uşağın yaşının kiçikliyini unudaraq, niyəsə ondan ayə və sözləri tam düzgün formada tələffüz etməsini ya da bir neçə saat ərzində surəni artıq əzbər bilməsini şüuraltı şəkildə gözləyir, bunun əvəzində isə anlaşılmaz, dolaşıq sözləri eşitdikdə məyusluğa qapılırlar. Əslində isə erkən yaşlardan aparılan Quran məşğələlərininin ilkin mərhələsində əsas məqsəd sözlərin tam şəkildə, tərtiblə əzbərdən deyilməsi yox, uşaq yaddaşında yaxşı emosiyalarla assosasiya olunması, habelə körpənin (uğurlu və uğursuzluğundan asılı olmayaraq) ata-anasının bu səyinə cavab vermək istəməsidir. İlkin etapda təkcə bunu görmək belə uğurun başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Dil bacarığının inkişaf etdiyi hər növbəti mərhələdə isə ata-ana bu bünövrənin sonrakı məşğələləri necə asanlaşdırdığının şahidi olacaqlar.

Səbrli olmaq.
Uşaqlarla ünsiyyət ilk baxışdan insana asan görünsə də, xüsusən təlim və tədris işlərində körpə idrakının tam inkişaf etməməsi səbəbi ilə qarşıya bir sıra çətinliklər çıxır. Bəzən insan məqsədinə nail olanadək eyni şeyi dəfələrlə təkrarlamalı yaxud hansısa uşaq şıltaqlıqlarına dözməyə məcbur olur. Bu, bəzən insanı hövsələdən çıxara bilər, lakin şüurlu insan qəzəbinə qapılmamağı, özünü ələ almağı ilə seçilən olmalıdır. Ona görə də müsəlman daim daxili müvazinətini saxlamağı bacarmalı, hövsələdən çıxmamağa çalışmalı, nəfsinə uyub yerli-yersiz balacanı tənqid etməyi bir kənara atmalı, səbr etməyi öyrənməlidir. Susaraq səbr etməkdən əlavə, uşağın qəlbinə düzgün şəkildə yol tapmaq üçün də müxtəlif metodların araşdırılmasında da təmkin göstəməlidir. Yəqin bilinsin ki, Uca Allah onun bu əməyini məqsədinə çatmaq üçün asanlıq səbəbi edəcəkdir. Çünki:
«Allah səbr edənlərlədir»
(Quran, Bəqərə, 153)

İndividual məqamları nəzərə almaq.
Hər uşaq bir şəxsiyyətdir və onun inkişafının fərdi və ümumi məqamları mövcuddur. Valideyn bu məqamları imkan daxilində müşahidə edərək, araşdıraraq və fitrətən mövcud olan instinktinə güvənərək, ümumi qaydalardan əlavə individual məqamları da nəzərə almalıdır. Bu özünü Quran məşğələlərində də birzuzə verməlidir.
Tədris zamanı hətta eyni ailədən iki uşaq arasında belə fərqli cəhətləri görmək mümkündür: əgər biri üçün nizam-intizam vacib şərtdirsə, digəri üçün mülayimlik daha effektiv nəticə verir, əks halda isə birincidə səhlənkarlığa, ikincidə isə tərsliyi və inadkarlığa qapı açmaq olar.
Eləcə də Quran tədrisi zamanı uşağın inkişaf dərəcəsini və tempini, dil bacarığını da nəzərə almaq gərəkdir. Əgər yaşıdları daha irəlidədirsə, bu heç də valideynin öz övladını yarış atı kimi qamçılamağına səbəb olmamalıdır. Hər toxumun cücərib torpağın altından baş qaldırmasının öz vaxtı var, bununla yanaşı onların hamısı suvarılmağa möhtacdırlar. Unutmaq olmaz ki, əsas göstərici ilk növbədə kəmiyyət yox, keyfiyyətdir və valideyn də həyatı boyunca məhz bu prinsipi uşağa aşılamalıdır. Onun neçə surə bilməsi əlbəttə təqdirəlayiq olsa da, həmin surələrin mahiyyətini dərk edib, həyatına tətbiq etməsi, fayda götürməsi daha vacibdir.
«Şübhəsiz ki, Allah yanında ən hörmətli olanınız Ondan ən çox qorxanınızdır».
(Quran, Hücurat, 13)
Digər ayədə:
«Ən yaxşı azuqə təqvadır».
(Quran, Bəqərə, 197)
Eləcə də hər bir valideyn uşağının zehninin daha açıq olduğu, diqqətinin yemək, içmək, yuxu, oyun və s. kimi başqa tərəflərə yönəlmədiyi saatları müşahidə edib, bu münasib vaxtlardan Quran əzbərlətmək üçün əlverişli şəkildə istifadə etməlidir.

Gündəlik çalışmaq, dissiplina.
Uşağa Quran əzbərlətməkdə Allahın izni ilə müvəffəqiyyət qazanmağın sirlərindən biri kimi də təyin olunmuş ən münasib bir vaxtı gündəlik olaraq, eyni saatlarda məşğələlərə ayırmaqdır. Bu, balacanın Quran məşğələlərində nizam-intizama alışdırılması üçün, həmçinin də həyatının növbəti illərində istər Rəbbi qarşısında ibadətlərində, istərsə də insanların haqqına qarşı məsuliyyət hissinə yiyələnməsi üçün tramplin rolunu oynayır. Məşğələ saatlarının uşaqda darıxdırıcılıqla asossasiya olunmaması üçün isə işə bir qədər əyləncəli yanaşmaq mümkündür.
Məsələn, yalnız bunun üçün ayrılmış (alınmış) hər hansı bir zəngli saat fantaziyaya uyğun olaraq, gül-çiçək, bant, muncuq və s. ilə bəzənə, evdə ən gözəgəlimli yerdə yerləşdirilib, və «Quran saatı» adı ilə təriflənərək, təqdim oluna bilər. Əvvəlcədən məşğələ saatına köklənən belə saatın zəng çalmasını uşaqların səbirsizliklə gözləyəcəyinə heç şübhəniz olmasın. Beləliklə də məşğələləri darıxdırıcılıqdan qurtarıb, qeyri-adi atmosferdə keçirmək mümkündür.

Mərhəmət və şəfqət göstərmək.
İslam dininin bünövrəsi sevgi üstündə qurulmuşdur. Müsəlman valideynin öz övladına mərhəmət göstərməsi də bunun təzahürüdür. Bəxmayaraq ki, yuxarıdakı bölmədə dissiplinanın və nizam-intizamlı saatların Quran məşğələlərində vacib şərt olduğu qeyd edilir, bəzən güzəştə getmək, istisnalar etmək də vacibdir. Bu, xüsusən uşağın xəstə, nasaz, çox yorğun yaxud kefsiz olduğu vaxtlara şamil edilməlidir. Çünki Peyğəmbər (səllallahu aleyhi və səlləm) buyurmuşdur: «İnsanlara mərhəmət etməyənə Allah da mərhəmət göstərməz».
Buxari, Müslim.
Digər bir hədisdə isə: «Möminlərin bir-birilərinə olan sevgi, mərhəmət və şəfqətləri, necə ki, bir bədənin üzvlərinin bir-birilərilə olan münasibətinə bənzər. Bədənin bir üzvü rahatsızlandığında digər üzvlərdə onunla birlikdə rahatsız və yuxusuz olurlar."
Buxari, Muslim.
Haşiyə olaraq qeyd etmək lazımdır ki, bəzi valideynlərdə mövcud olan həddən artıq qayğıkeşlik və uşağa ziyan verən mərhəmət, himayəçilik ilə sağlam şəfqət hissi arasındakı həddə fikir vermək lazımdır. Belə ki, birinci xüsusiyyət uşağa tənbəllik, ərköyünlük və istəyinə yetmək üçün özünü naza qoymaq və s. keyfiyyətləri aşılayırsa, ikinci xüsusiyyəti, yəni sağlam mərhəmət hissini isə balaca gözəl fitrəti sayəsində böyük minnətdarlıqla qarşılayaraq, əvəzini ikiqat səy göstərməklə ödəməyə çalışır.

Ardı var...
Ummu Abdul Aziz
 

Şərh əlavə et

Adın (mütləq)

E-mail (mütləqdir, ancaq göstərilməyəcək)

Yeni sərhlər barədə mənə xəbər etmək

Yeniləmək

Göndər

Cancel